Nie moja wina. Jak umysł podejmuje za nas decyzje

„Nie moja wina. Jak umysł podejmuje decyzje za nas” Łukasza Płoszajskiego to książka popularnonaukowa z pogranicza psychologii, neurobiologii i codziennego życia. Nie znajdziemy tutaj klasycznej fabuły, jednego miejsca akcji ani bohaterów, których śledzimy od początku do końca. Zamiast tego autor zabiera nas w podróż po mechanizmach, które każdego dnia wpływają na nasze wybory – często zupełnie poza naszą świadomością.

I właśnie ta forma okazała się dla mnie największym atutem książki.

Autor nie zasypuje czytelnika suchą teorią. Poszczególne zagadnienia przedstawia za pomocą krótkich, niemal filmowych historii i sytuacji, które bez trudu możemy odnieść do własnego życia. Pojawiają się decyzje dotyczące relacji, zakupów, pracy, oceniania innych ludzi czy reagowania pod wpływem emocji. Dzięki temu łatwo zauważyć, że psychologia nie jest czymś odległym i zamkniętym w laboratoriach. Jest obecna w naszych rozmowach, wyborach, konfliktach, zakupach, relacjach i pozornie błahych codziennych sytuacjach.

Czytając, wielokrotnie łapałam się na myśli: „Przecież ja też tak robię”.

I chyba właśnie wtedy ta książka zaczyna działać najlepiej.

Płoszajski pokazuje, dlaczego czasami mylimy zauroczenie z miłością, ulegamy presji czasu, dajemy się przekonać osobie, którą uznajemy za autorytet, albo za wszelką cenę próbujemy udowodnić, że decyzja, którą już podjęliśmy, była właściwa. Przygląda się skrótom myślowym, emocjom i mechanizmom, dzięki którym nasz umysł potrafi bardzo szybko wyciągać wnioski – nie zawsze trafne.

W książce znajdziemy odniesienia do badań i koncepcji takich naukowców jak Antonio Damasio, Daniel Kahneman czy Robert Cialdini, ale nie sprawia to, że lektura staje się akademickim wykładem. Wręcz przeciwnie – wiedza jest podawana w przystępny sposób i przede wszystkim zostaje osadzona w konkretnych sytuacjach.

Nie ma tutaj tradycyjnych bohaterów. Bohaterem tej książki jest właściwie człowiek i jego umysł – ze wszystkimi jego możliwościami, ograniczeniami, emocjami i automatycznymi reakcjami. A dzięki temu podczas lektury bardzo łatwo zacząć przyglądać się również sobie.

To książka, która potrafi zaciekawić, zaskoczyć, ale momentami również lekko zaniepokoić. Bo świadomość, że nie wszystkie nasze decyzje są tak racjonalne, jak chcielibyśmy wierzyć, może być trochę niewygodna. Z drugiej strony daje coś bardzo wartościowego – większą uważność.

Podobało mi się również to, że autor nie próbuje przekonywać nas, że po przeczytaniu tej książki nagle staniemy się ludźmi podejmującymi wyłącznie idealne decyzje. To byłoby zresztą niemożliwe. Zamiast tego dostajemy wiedzę, która może pomóc zauważyć pewne mechanizmy wcześniej. A kiedy rozumiemy, co dzieje się w naszym umyśle, łatwiej zrobić krok wstecz i zastanowić się, czy naprawdę tego chcę, czy może właśnie ktoś próbuje wpłynąć na mój wybór?

Styl Łukasza Płoszajskiego jest lekki, komunikatywny i bardzo obrazowy. Autor sprawnie łączy naukowe informacje z historiami, dzięki czemu książkę czyta się zdecydowanie łatwiej niż typową literaturę popularnonaukową. Nie brakuje przykładów, które można od razu przełożyć na codzienne sytuacje, a kolejne rozdziały skłaniają do zatrzymania się i refleksji.

Nie jest to więc książka, którą po prostu przeczytamy i odłożymy na półkę. Sporo opisanych mechanizmów zostaje w głowie i zaczyna działać trochę jak filtr, przez który patrzymy na własne zachowania oraz zachowania innych.

Szczególnie poleciłabym ją osobom zainteresowanym psychologią, neurobiologią, funkcjonowaniem ludzkiego umysłu i mechanizmami wpływu społecznego, ale również tym, którzy chcą lepiej rozumieć własne reakcje i decyzje. To także ciekawa propozycja dla każdego, kto choć raz zastanawiał się, dlaczego zrobił coś, czego później żałował, albo dlaczego tak trudno było mu zmienić zdanie, mimo że pojawiły się argumenty przemawiające przeciwko wcześniejszemu wyborowi.

Najbardziej cenię w tej książce to, że nie daje prostych odpowiedzi na skomplikowane pytania. Zamiast tego pokazuje, dlaczego tak trudno być w pełni racjonalnym człowiekiem. I robi to w sposób przystępny, ciekawy i bardzo bliski codzienności.

„Nie moja wina” to lektura, która momentami bawi, momentami zaskakuje, a przede wszystkim zmusza do przyjrzenia się sobie. Po jej przeczytaniu zdecydowanie częściej można złapać się na pytaniu: „Dlaczego właściwie podjąłem/podjęłam tę decyzję?” – i właśnie w tym tkwi jej największa wartość.

To książka dla ciekawych własnego umysłu. Dla tych, którzy chcą nie tylko wiedzieć co robimy, ale przede wszystkim zrozumieć dlaczego czasami robimy to, co robimy.

Polecam – szczególnie jeśli lubicie książki, które poza dostarczaniem wiedzy zostawiają w głowie pytania jeszcze długo po zakończeniu lektury.

Książka do przeczytania na jeden raz, ale ile w głowie zostaje, to nie macie pojęcia. Przyznaję, że temat jest bardzo ciekawy i czasami zaprzątał mi głowę, gdyż nie wiedziałam dlaczego niektóre okoliczności sprawiały, że godziłam się na rzeczy na które nie miałam ochoty i zaraz po powiedzeniu tak, odczuwałam, że oszukałam sama siebie.
Autor podszedł do lektury w spokojny sposób, jednak bardzo mądrze tłumaczący masz mózg, kiedy godzimy się pod wpływem czasu. Przykładami są krótkie opowieści po których następuje wyjaśnienie całej sytuacji rozłożonej na mechanizm i niekiedy ćwiczenia. Pokazuje, jak presja czasu wpływa negatywnie na nasze decyzje. Uczy, że nie wolno ich podejmować pod wpływem chwili, ponieważ wpierw pojawia się odruch, który sami przez lata wytworzyliśmy i jeśli ktoś był wcześniej wykorzystywany, to nadal w pierwszej kolejności sobie na to pozwoli. Tłumaczy nam na czym to polega. W innej historii była opowieść kobiety i mężczyzny pomiędzy którymi pojawiła się nagle chemia. Oboje byli na tej samej wibracji i odruchowo zdecydowali, że są sobie przeznaczeni. W późniejszym czasie zaczęli wytykać swoje zachowania, które nie były z nimi zgodne, jednak tkwili w związku, ponieważ każdy ich przyjaciel wręcz podejmował za nich decyzję, że chemii nie należy się opierać. Pozwolili aby to otoczenie decydowało za nich. W bardzo prosty sposób zostało wytłumaczone dlaczego sama chemia nie wystarczy, choćby tym, że pewnego dnia pojawią się między nimi inne wibracje, poglądy i cały czar pryska.
W kolejnej historii młodzi ludzie się sparowali, gdzie on zauważał tylko sposób w jaki o niego dbała i wielbił ją za to. Dziwiło go tylko, że znajomi się odwracają, lecz pełen pyszności żołądek wszystko mu rekompensował. Pewnego jednak dnia ktoś zwrócił mu uwagę, że jego dziewczyna jest złodziejką. Oczywiście nie uwierzył im tylko jej, jaki z tego wniosek przeczytajcie sami. Był na tyle przywiązany do opieki jaką nad nim otaczała, że nie brał pod uwagę otoczenia, które chciało dla niego dobrze. W wielu przypadkach jakie się tutaj pozna pokazane jest jak działamy według zapamiętanych emocji. Ktoś będzie nam się kojarzył z czymś miłym i potrafimy dać mu zaufanie, choć nawet nie będziemy go znali. Nasz mózg ciągnie do tego co jest znane, dlatego przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji musimy dać sobie czas na podjęcie jej, na wysnucie za i przeciw. Nie można też swoich ważnych decyzji oddawać światu poprzez słowa ,,jak ktoś wejdzie ubrany na czarno, to znaczy, że świat chce abyśmy byli razem". Takie decyzje zawsze bywają błędem, ponieważ nie wychodzą z głębi nas. Wszystko co robimy czy mówimy, czy robimy odruchowo jest działaniem mechanicznym, czyli nie tym, które jest dla nas dobre, tylko tym, które nasz mózg zapamiętał i odruchowo podejmuje reaguje za nasze ciało. Podkreślone zostało, aby zawsze pytać siebie, czy na pewno chcemy się na coś zgodzić? Co mamy za i co przeciw, które jest dla nas korzystniejsze, które jest bliższe naszemu sercu, nie automatowi w ciele.
Właśnie na tym skupia się cała książka, na pokazaniu nam, że nasz mózg podejmuje za nas decyzje. My jesteśmy ciałem, czujemy ciałem, czujemy dotykiem, nie informacjami z głowy. Uważam zatem, że to jedna z najważniejszych kwestii jakie zostały podjęte aby pokazać nam jak codziennie powinniśmy podejmować dobre decyzje dla nas. Jak nie dać się zmanipulować ludziom i nie sugerować ich opiniami, ponieważ ich zdanie nie może decydować o naszym ciele. Jak nie dać się nabrać na wiadomości w telefonie, jak potrafić przyznać się do błędu, jak nie brać ciężaru rodziców na swoje barki i wiele innych bardzo wartościowych sytuacji, które pojmie każdy człowiek na świecie. To zakoduje w was uwagę, która pierwsza odezwie się alarmem w głowie w momencie, kiedy ktoś będzie chciał was oszukać. Życzę więc wszystkim aby mieli możliwość przeczytania tej książki, bo ona jest dla dobra każdego z nas. Jest dla naszego bezpieczeństwa:-)