Księga duchów

„Księga duchów” Siri Hustvedt to niezwykle osobista, przejmująca opowieść o miłości, stracie i tym, co pozostaje po człowieku, który był dla nas całym światem. To książka trudna do jednoznacznego zaklasyfikowania – gdzieś pomiędzy literaturą piękną, autobiograficzną opowieścią, esejem i zapisem żałoby. Nie jest to historia, którą po prostu się czyta. To raczej książka, którą się przeżywa.

Punktem wyjścia jest śmierć męża autorki, Paula Austera, z którym Siri Hustvedt przeżyła czterdzieści trzy lata. Po jego odejściu codzienność rozpada się na drobne, pozornie nieistotne elementy. Pomyłki dni tygodnia, odruchowe nakrywanie do stołu dla jednej osoby za dużo, szukanie znajomego zapachu na pozostawionej kurtce – właśnie takie drobiazgi najlepiej pokazują ogrom straty. Nie ma tutaj wielkich, patetycznych deklaracji. Jest za to zwyczajność życia po śmierci ukochanej osoby, która nagle okazuje się zupełnie inna.

Najważniejszymi bohaterami tej książki są Siri i Paul, a właściwie ich relacja. Autorka nie próbuje stworzyć idealnego obrazu wielkiej miłości. Pokazuje związek jako coś żywego, złożonego i wielowymiarowego – pełnego bliskości, wspólnych doświadczeń, przyzwyczajeń i wzajemnego przenikania się. Po kilkudziesięciu latach wspólnego życia granica pomiędzy „ja” i „ty” rzeczywiście może zacząć się zacierać. I właśnie dlatego odejście jednej osoby pozostawia w drugiej tak ogromną pustkę.

W tej książce nie znajdziemy klasycznej fabuły ani wyraźnie wyznaczonej akcji. Przestrzenią opowieści jest przede wszystkim codzienność po stracie – dom, wspomnienia, przedmioty należące do zmarłego, miejsca związane ze wspólnym życiem. Przeszłość nieustannie przenika się z teraźniejszością. To, co było, nagle staje się równie realne jak to, co dzieje się teraz. Wspomnienia, obrazy i drobne gesty pozwalają zmarłemu na chwilę powrócić do codzienności.

I chyba właśnie ten sposób przedstawienia żałoby zrobił na mnie największe wrażenie. Hustvedt pokazuje ją nie jako jeden wielki moment rozpaczy, ale jako coś, co czai się w codziennych czynnościach. Człowiek funkcjonuje, robi zakupy, przygotowuje posiłek, odpowiada na wiadomości, a jednocześnie niemal w każdej z tych czynności natrafia na ślad osoby, której już nie ma. To bardzo prawdziwe i momentami niezwykle bolesne.

Podczas czytania towarzyszyło mi przede wszystkim wzruszenie, melancholia i poczucie obcowania z czymś bardzo intymnym. Są fragmenty, przy których chce się zatrzymać i przeczytać je jeszcze raz. Jednocześnie nie jest to książka pogrążona wyłącznie w smutku. Jest w niej ogromna czułość, wdzięczność za wspólnie przeżyte lata i próba zrozumienia, czym właściwie jest miłość, która nie kończy się wraz ze śmiercią.

Siri Hustvedt pisze pięknie, ale bez przesadnego patosu. Jej styl jest jednocześnie literacki, intelektualny i bardzo osobisty. Autorka potrafi przejść od prostego obrazu codzienności do głębokiej refleksji nad pamięcią, tożsamością, relacją dwojga ludzi czy samą naturą straty. Widać jej ogromną erudycję, ale nie sprawia ona, że książka staje się chłodna. Wręcz przeciwnie – intelektualna warstwa opowieści pozwala jeszcze głębiej przyjrzeć się emocjom.

To zdecydowanie lektura dla osób, które lubią książki wymagające skupienia i zostawiające przestrzeń na własne przemyślenia. Szczególnie mocno mogą odebrać ją czytelnicy zainteresowani tematyką miłości, żałoby, pamięci i ludzkiej psychiki. Nie jest to jednak książka wyłącznie dla osób, które same doświadczyły straty. Wiele z jej refleksji dotyczy przecież uniwersalnych pytań o bliskość, przemijanie i to, jak bardzo drugi człowiek staje się częścią naszego życia.

„Księga duchów” to niezwykle szczery zapis miłości, która nie kończy się w chwili śmierci. Jest w niej ból, ale jest też ogromne piękno wspólnego życia i świadomość, że człowiek może pozostać w nas na wiele różnych sposobów. To książka o pustce, której nie da się po prostu wypełnić, ale też o pamięci, dzięki której ukochana osoba w pewnym sensie nadal jest obecna.

To jedna z tych lektur, do których nie podchodzi się obojętnie. Spokojna, intymna i bardzo prawdziwa – zostaje w głowie długo po odłożeniu jej na półkę. Zdecydowanie polecam ją osobom, które szukają literatury mądrej, emocjonalnej i skłaniającej do zatrzymania się na chwilę nad tym, co w życiu naprawdę ważne.