Berlin 1936

Igrzyska olimpijskie stanowią przeważnie dla kibiców sportu najważniejsze centrum uwagi, w której wzrok u nich skupiony jest na przebiegu całości, organizacji, przyglądnięciu się zawodnikom i toczącej się pomiędzy nimi sportowej rywalizacji.

Nie zawsze jest, tak wszystko dobrze jakbyśmy tego oczekiwali, że może przebrnąć w spokoju, a czas biegnący podczas Igrzysk Olimpijskich się zatrzymał. Pozostał tylko jedynie wspomnień czar tytułowych lat.

Postanowiłam, że chce się zmierzyć z historiami opowiedzianymi przez osoby pozostawiające ślady po przeżyciach prywatnych zapisanych w notatkach, listach, artykułach prasowych, meldunkach policyjnych, instrukcjach nazistowskich i poznać ich zarys w książce należącej do gatunku literackiego reportaż autorstwa Pana Olivera Hilmesa pt. ''Berlin 1936".

Na samym początku zapoznałam się z główną treścią opisu książki, listą źródeł, bibliografią, przesłaniem dlaczego, autor zechciał odkrywać trudną historię igrzysk olimpijskich na nowo czy spełnił w miarę swoje zamierzenia względem wszystkich występujących bohaterów oraz to, co sprawiało mu najwięcej trudności, radości podczas tworzenia tej książki.

Z każdym czytanym rozdziałem wyobrażałam sobie, coby zrobili sportowcy, gdyby igrzyska olimpijskie przeniesione nagle zostały do Berlina, czy odnosiłyby sukcesy, jakby poradziliby sobie z porażką i czy mogliby pracować w trudnych warunkach, kiedy życie wisi na włosku i nie ma, czasu na szybko zastanowić się co mają zrobić dalej, gdy należy, po cichu działać z użyciem przez nikogo wokół niedostrzegalnej siły na przetrwanie przekraczającej granicy wytrzymałości sportowej nie ujawniając nikomu, że się ją ma.

Zastanawiałam się, jak będzie reagowała publiczność oraz członkowie społeczności nazistowskiej na całość uczciwej bądź niesprawiedliwej sportowej walki zawodników niezależnie od koloru skóry, czy będą im przychylni, czy jednak nie?

Brakowało mi w tym reportażu przedstawionej większej ilości tekstów dialogowych, prognoza pogody służby meteorologicznej rzeszy dla Berlina zamieszczona przed rozdziałami uważam za zbędną oraz czcionka powinna być nieco większa, gdyż musiałam kilkakrotnie czytać tekst, aby w pełni go zrozumieć.

Czy wydarzy się coś interesującego, co skłoni, do przemyśleń mając na uwadze całościowe zachowanie bohaterów, którzy odgrywali mniejsze role, a znaczące coś wiele w oczach autora, który jest nie tylko słuchaczem, ale przeżywającym emocjonalnie wydarzenia sportowe pozostawiające dużo niedomówień, w kwestii wypowiedzi od osób związanych ze światem polityki zaznaczającym swoją obecność o tych, którzy zaznali zadany ból, męczeństwo tortur przez tego przeciwnika lubiącego go z uśmiechem na twarzy zadawać, a byli nim naziści?

Warto przeczytać ten reportaż.

„Berlin 1936” Olivera Hilmesa to wyjątkowy reportaż historyczny, który pozwala spojrzeć na jeden z najbardziej symbolicznych momentów XX wieku z wielu różnych perspektyw. Autor zabiera czytelnika do Berlina podczas igrzysk olimpijskich w 1936 roku – wydarzenia, które miało pokazać światu potęgę i nowoczesność III Rzeszy. Za starannie przygotowaną fasadą kryje się jednak rzeczywistość pełna strachu, propagandy i narastającego terroru.

To nie jest książka z klasyczną fabułą ani jednym głównym bohaterem. Oliver Hilmes tworzy wielowymiarowy obraz miasta, oddając głos zarówno nazistowskim dygnitarzom, zagranicznym dyplomatom, sportowcom i dziennikarzom, jak i zwykłym mieszkańcom Berlina. Poznajemy właściciela klubu nocnego, muzyka jazzowego, kobietę skrywającą bolesny sekret, żydowskiego chłopca, który z nadzieją śledzi olimpijskie zmagania, czy ludzi żyjących w ciągłym lęku przed wizytą gestapo. Dzięki temu historia staje się niezwykle autentyczna i pokazuje, jak różnie wyglądała codzienność w mieście, które próbowało zachwycić świat, jednocześnie coraz mocniej pogrążając się w dyktaturze.

Akcja rozgrywa się w Berlinie w sierpniu 1936 roku, podczas szesnastu dni igrzysk olimpijskich. To właśnie stolica Niemiec staje się najważniejszym bohaterem tej książki. Z jednej strony tętni życiem, zachwyca nowoczesnością i przyciąga tysiące gości z całego świata. Z drugiej – pod powierzchnią świątecznej atmosfery narasta napięcie, a mieszkańcy coraz wyraźniej odczuwają skutki nazistowskiego reżimu. Autor doskonale oddaje ten kontrast, pokazując, jak łatwo propaganda potrafi stworzyć obraz rzeczywistości, który niewiele ma wspólnego z prawdą.

Choć książka opiera się na faktach, czyta się ją z ogromnym zainteresowaniem. Autor korzysta z dzienników, listów, artykułów prasowych, meldunków policyjnych i innych źródeł historycznych, dzięki czemu wydarzenia nabierają wiarygodności i głębi. Poszczególne historie przeplatają się ze sobą, tworząc niezwykle sugestywny obraz miasta stojącego na krawędzi katastrofy.

Największe wrażenie zrobiło na mnie właśnie to zestawienie codzienności z narastającym zagrożeniem. Z jednej strony sportowe emocje, koncerty, spotkania towarzyskie i tłumy kibiców, z drugiej – strach, dyskryminacja i świadomość, że za fasadą pozornego spokoju dzieją się rzeczy, których świat nie chce albo nie potrafi dostrzec. To książka, która nie epatuje dramatyzmem, a mimo to wywołuje silne emocje. Skłania do refleksji nad siłą propagandy, odpowiedzialnością społeczeństwa i tym, jak łatwo można stworzyć iluzję normalności.

Styl Olivera Hilmesa bardzo przypadł mi do gustu. Jest rzeczowy, elegancki i oparty na faktach, ale jednocześnie daleki od suchego, naukowego języka. Autor potrafi opowiadać historię w sposób płynny i angażujący, dzięki czemu nawet osoby, które na co dzień nie sięgają po literaturę historyczną, bez problemu odnajdą się w tej opowieści. Ogromnym atutem jest także umiejętność budowania atmosfery – czytelnik niemal czuje puls miasta i napięcie unoszące się nad Berlinem tamtych dni.

„Berlin 1936” to książka przede wszystkim dla miłośników historii XX wieku, reportażu historycznego oraz literatury faktu. Spodoba się również osobom, które interesują się II wojną światową, mechanizmami propagandy i historią społeczną. To nie jest publikacja skupiona wyłącznie na wielkiej polityce – równie ważni są tutaj zwykli ludzie i ich codzienne życie.

To niezwykle wartościowa lektura, która pokazuje historię z bliska – przez pryzmat ludzkich doświadczeń, emocji i codziennych wyborów. Pozwala lepiej zrozumieć, jak wyglądał Berlin tuż przed wybuchem wojny i przypomina, że za wielkimi wydarzeniami historycznymi zawsze stoją konkretni ludzie. Jeśli cenicie książki oparte na faktach, które nie tylko przekazują wiedzę, ale również skłaniają do refleksji, zdecydowanie warto po nią sięgnąć.